Verslag workshop ‘Socrates op Sneakers’

Op dinsdagmiddag 15 december zaten ruim 50 Noordelijke jonge ambtenaren achter hun laptop voor de workshop ‘Socrates op Sneakers’ met praktisch filosoof Elke Wiss. JANN organiseerde dit event samen met JoPla (provincie Groningen) en New Young Coevorden (gem. Coevorden). Centraal stond het voeren van betere gesprekken, want dat doen we als ambtenaren natuurlijk aldoor. Hoe kunnen Socratische vaardigheden daarbij helpen?

Praktisch filosoferen

Elke Wiss liet ons eerst stilstaan bij de vraag wat filosoferen eigenlijk is. Denk je dan aan oude mannen met lange baarden die praten over het leven? Of denk je aan het stellen van moeilijk te beantwoorden vragen? Zonder dat we het doorhebben, zijn we allemaal een beetje praktisch filosoof. Immers stellen we onszelf allemaal vragen als: ‘Wat ga ik studeren?’, ‘Blijf ik in mijn huidige functie of zal ik switchen?’.

Filosoferen is de gezamenlijke zoektocht naar wijsheid, waarbij wijsheid inhoudt: het verkrijgen van nieuwe inzichten of verrassende perspectieven. Filosoferen doe je gezamenlijk, want zoals Elke het verwoordde: “De ander is de slijpsteen van jouw denken”. Daarnaast is filosofie ook iets wat je moet oefenen. Spaans heb je immers ook niet geleerd door een weekend aan de Costa del Sol door te brengen. Probeer vooral te denken buiten je eigen kaders en opvattingen, en sta open voor het perspectief van een ander. Onderzoek samen en ontwikkel daarmee ‘perspectivistische lenigheid’.

Slechte vragen

Goede vragen zorgen voor betere gesprekken. Maar doorgaans stellen we slechte vragen. Dat heeft drie redenen: onze biologie, vraagvrees en tijd. Vraagvrees heeft ermee te maken dat we bang zijn om iemand met een lastige vraag ongemak te bezorgen. Soms wordt een vraag ook ervaren als een aanval in plaats van een verdieping. Verder nemen we niet altijd de tijd om een vraag te stellen. De hele dag door moeten we immers vlug beslissingen nemen. Terwijl een probleem vooraf goed onderzoeken met vragen, op de lange termijn juist tijd bespaart.

Op het biologische aspect ging Elke dieper in. Het is veel lekkerder om over jezelf te praten, dan een ander een vraag te stellen. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat wanneer we over onszelf praten, er dopamine wordt aangemaakt. We merken dit in drie gespreksmissers, waaronder de ‘ik reflex’.  Je herkent vast dat je aan iemand vertelt dat jij je enkel hebt verzwikt, en dan heeft die persoon dat ook gehad, maar véél erger. En die persoon bedoelt dat helemaal niet slecht, maar zo zitten we nou eenmaal in elkaar en werkt het biologische beloningssysteem.

Zuiver luisteren en vertragen

Wat is er dan wél voor nodig om een goede vraag te stellen? Als eerste ging Elke in op de Socratische vaardigheid om zuiver te kunnen luisteren. Doorgaans horen we een verhaal aan met de ‘wat vind ik hiervan?’ instelling. Je bent constant bezig een haakje te vinden in je eigen referentiekader, en vervalt in de ‘ik reflex’. Maar het zou veel beter zijn als we met de ‘wat bedoel je?’ houding zouden luisteren. Dan luister je vanuit je eigen onwetendheid en vanuit die houding stel je vragen als ‘Wat dacht je op dat moment?’of ‘Wat deed je precies?’.

Hiermee zette Elke ons aan het werk in break-outrooms. Aan de hand van een concreet voorbeeld over een frustratie gingen we hierover in tweetallen het gesprek aan: de één bevroeg vanuit de ‘wat bedoel je?’ houding, en de ander antwoordde. Tussen elke vraag en elk antwoord moesten we 20 seconden zwijgen, zodat we gelijk met de tweede Socratische vaardigheid oefenden: vertragen. En dan merk je hoe moeilijk het is om niet gelijk te reageren vanuit de ‘wat vind ik hiervan?’ houding. Hiervan hebben we geleerd dat vertragen belangrijk is om scherp te blijven voor zowel jezelf als je gesprekspartner.

Durf te twijfelen aan je eigen gelijk

De derde competentie voor het voeren van betere gesprekken is: durf te twijfelen aan je eigen gelijk en durf door te vragen. Oftewel: bevraag, en laat je bevragen. De methode die Elke ons daarvoor leerde, is de ‘echoput’. Luister scherp naar de woorden van de ander en vat die in een vraag. Op die manier kom je meer te weten, dan wanneer er enkel argumenten op tafel worden gegooid om iemand te overtuigen.

Na deze interessante workshop en met een heleboel praktische tips op zak, kunnen we zeggen: Elke Wiss, Bedankt! Het was een super leuke en interessante workshop. Zeker een aanrader voor iedereen wie beter wil worden in de kunst van het vragen stellen. Ook bedanken we graag alle JANN’ers die aanwezig waren en JoPla en New Young Coevorden voor de samenwerking. Ben je na het lezen van dit verslag benieuwd naar meer informatie over de kunst van het vragen stellen? Het boek ‘Socrates op Sneakers’ is te koop bij je lokale boekhandel.

Tot ziens bij de volgende activiteit!